جوجه‌ها را باید در کامیونی با تهویه و شرایط اقلیمی مناسب حمل کرد. حمل‌ونقل سنتی طیور در جعبه‌ها یا قفس‌های مخصوص جوجه انجام می‌شود. در اقلیم‌های گرم، از کامیون‌های روباز برای جابجایی تعداد نسبتاً کم و در مسافت‌ها یا زمان‌های کوتاه (۱۰۰ کیلومتر یا دو ساعت) استفاده می‌شود. در فصول سردتر یا مرطوب‌تر، جوجه‌ها اغلب با یک پوشش محافظت می‌شوند. این راهکار ساده و نسبتاً ارزان به‌طور گسترده پذیرفته شده است، هرچند که مقداری تلفات در بدو ورود رخ می‌دهد.

با افزایش اندازه مزارع و بالا رفتن تعداد جوجه‌ها، مسافت‌ها، سطوح بهداشتی، استانداردهای امنیت غذایی و قابلیت اطمینان، استانداردهای کیفیت حمل‌ونقل نیز سخت‌گیرانه‌تر می‌شوند. فیزیولوژی پرندگان نیز مایل به تغییر است که نیاز به تهویه، سرمایش و کنترل دقیق‌تر اقلیم را ایجاد می‌کند. آگاهی از آسیب‌های فعلی ناشی از حمل‌ونقل جوجه‌های یک‌روزه، اولین گام مهم برای بهبود عملکرد حمل‌ونقل و دستیابی به یک ناوگان سودآور است.

به عقیده ما، کامیون‌های حمل جوجه یک روزه و رانندگان آن‌ها باید به اندازه تجهیزات و کارکنان جوجه‌کشی حرفه‌ای باشند. عملکرد حمل‌ونقل شامل کیفیت جوجه، یکنواختی، بهداشت، ظرفیت و قابلیت اطمینان است.

جنبه مثبت سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل پیشرفته‌تر این است که اگر به درستی انتخاب شود، هزینه‌های خود را جبران خواهد کرد. بهبود کیفیت جوجه و عملکرد مزرعه ممکن است منجر به بازگشت سرمایه بالاتری در بخش حمل‌ونقل نسبت به میانگین سرمایه‌گذاری در جوجه‌کشی و مزارع شود.

کیفیت جوجه های یک روزه

مهم‌ترین جنبه، کیفیت جوجه یک‌روزه است. به عبارت دیگر، عملکرد جوجه در مزرعه چگونه خواهد بود؟

مراحل مختلف در زنجیره تولید بر کیفیت تأثیر می‌گذارند (مدیریت گله مادر، حمل‌ونقل و انبارداری تخم‌مرغ، جوجه‌کشی و حمل جوجه یک‌روزه)، که در این میان ارزیابی سهم هر یک از این بخش‌ها به صورت مجزا دشوار است. عوامل استرس‌زا در حین حمل‌ونقل شامل بارگیری و تخلیه، مدت سفر، سرعت هوا، رطوبت، ضربه، ارتعاش و صدا هستند. با این حال، مهم‌ترین عامل دما است، زیرا واکنش پرنده به دماهای غیربهینه می‌تواند آسیب‌های جدی ایجاد کند.

دمای بدن جوجه در حین حمل‌ونقل باید بین ۳۹.۵ تا ۴۰.۰ درجه سانتی‌گراد حفظ شود. اندازه‌گیری این پارامتر آسان نیست، اما می‌توان از آن برای ارزیابی سیستم حمل‌ونقل استفاده کرد.

عوامل اقلیمی

ترکیب رطوبت، سرعت هوا و دما تعیین می‌کند که آیا حمل‌ونقل موفقیت‌آمیز خواهد بود یا خیر. دمای بدن که از طریق مقعد یا ناف اندازه‌گیری می‌شود، قابل‌اعتمادترین روش است؛ دمای ناف معمولاً ۰.۵ درجه کمتر از دمای داخلی مقعد است و بیشتر تحت تأثیر دمای محیط قرار می‌گیرد.

با این حال، دمای هوای داخل جعبه جوجه نیز می‌تواند یک راهنما باشد که ۳۰ تا ۳۳ درجه سانتی‌گراد برای آن بهینه در نظر گرفته می‌شود. عملی‌ترین روش، اندازه‌گیری دمای هوای داخل کامیون است، اما دمای مناسب هوا به سرعت جریان هوا بستگی دارد. هرچه سرعت هوا بیشتر باشد، اختلاف آن با هوای داخل جعبه کمتر خواهد بود، بنابراین نقطه تنظیم دما (set point) باید بالاتر باشد.

به عنوان مثال، در یک کامیون بسته با تهویه کم، نقطه تنظیم دما می‌تواند تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد پایین باشد، در حالی که در کامیون‌هایی با تهویه بهتر، این نقطه به ۳۰ درجه می‌رسد تا دمای داخل جعبه در محدوده مناسب باقی بماند. سرعت کم هوا همیشه با تغییرات زیاد دما در کامیون همراه است؛ در این حالت، گرم‌ترین جعبه‌ها به حدود ۳۳ درجه یا بالاتر می‌رسند.

در کامیون‌های روباز، تغییرات دما بیشتر خواهد بود زیرا جریان هوا یا کنترل دمای واقعی وجود ندارد. به همین دلیل، این نوع حمل‌ونقل فقط برای دماهای محیطی معتدل و زمان‌های کوتاه مناسب است. این بدان معناست که جوجه‌ها در کامیون روباز دچار افت کیفیت می‌شوند و اگر مسافت طولانی‌تر باشد، منجر به تلفات خواهد شد.

رطوبت

رطوبت به صورت رطوبت نسبی و با درصد بیان می‌شود و رابطه قوی با دما دارد. با افزایش دما، رطوبت نسبی کاهش می‌یابد. به همین دلیل در اقلیم‌های معتدل، وقتی هوای سرد زمستان را گرم می‌کنیم، پایین‌ترین سطح رطوبت (حدود ۲۰ درصد) مشاهده می‌شود. از آنجایی که این میزان در حین حمل‌ونقل آسیبی نمی‌رساند، سطوح قابل قبول بین ۲۰ تا ۸۰ درصد تعریف می‌شود. البته این موضوع فقط در دمای آسایش (۳۰ تا ۳۳ درجه) صدق می‌کند.

در دماهای پایین‌تر یا بالاتر، رطوبت بالا خطرناک است و باید به حدود ۶۰ درصد محدود شود. دلیل آن این است که در دماهای پایین، هوای مرطوب گرمای بیشتری نسبت به هوای خشک از جوجه‌ها می‌گیرد و استرس سرما را افزایش می‌دهد.

در دما و رطوبت بالا، توانایی جوجه برای خنک‌سازی تبخیری (از طریق له‌له زدن) کاهش می‌یابد که منجر به استرس گرمایی، افزایش تلفات و افت کیفیت می‌شود. کنترل رطوبت از طریق سیستم‌های رطوبت‌ساز در کامیون‌ها توصیه نمی‌شود، زیرا افزایش رطوبت در زمستان لازم نیست و در دماهای بالا خطرناک است.

یک استدلال رایج این است که جوجه‌ها در حین حمل‌ونقل دچار کم‌آبی می‌شوند و رطوبت‌سازها باید با آن مقابله کنند. واقعیت این است که کم‌آبی جوجه‌ها به دلیل رفتار له‌له زدن در دماهای بالا رخ می‌دهد که باعث از دست رفتن آب بدن می‌شود. راه حل این مشکل کنترل دما است، نه افزایش رطوبت.

تولید رطوبت توسط خودِ جوجه‌ها، به ویژه در دماهای بالا، نباید دست‌کم گرفته شود. در اقلیم‌های کویری با دمای بالا و رطوبت کم، می‌توان از سیستم پد خنک‌کننده برای کاهش دما و افزایش رطوبت استفاده کرد. چالش کنترل اقلیم در کامیون‌های حمل جوجه دو جنبه دارد: اول، شرایط محیطی باید به دما و رطوبت مناسب تبدیل شود؛ دوم، هوا در فضای بارگیری باید به طور یکنواخت توزیع شود تا اقلیم بهینه برای هر جعبه فراهم گردد.

هدف، دستیابی به دمای ۳۰ تا ۳۳ درجه در جعبه‌ها و دمای بدن بین ۳۹.۵ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد است. در اقلیم کویری، دما (و رطوبت) باید تغییر داده شوند تا به یک اقلیم داخلی بهینه دست یافت.

تصویر ۲ گزارشی واقعی از حمل جوجه در یک کامیون هیرینگ (Heering) را نشان می‌دهد که از سیستم آنلاین Heering Link به دست آمده است. در دمای محیطی بالای ۵۰ درجه سانتی‌گراد، دمای داخلی حدود ۲۷ درجه حفظ شده و تغییرات ناچیزی بین جلو، وسط و عقب فضای بارگیری وجود دارد.

قابلیت اطمینان (Reliability)

در کامیون‌های مدرن مخصوص حمل جوجه، تعداد زیادی جوجه یک‌روزه در حجم نسبتاً کمی در کنار هم قرار می‌گیرند. شرایط اقلیمی در محدوده‌های بسیار دقیق حفظ می‌شود و به تهویه اجباری و سیستم‌های کنترل اقلیم متکی است. در صورت خرابی این سیستم‌ها، در مدت‌زمان کوتاهی آسیب‌های جدی وارد خواهد شد.

ما به سیستم‌های بسیار قابل‌اطمینانی نیاز داریم تا حمل‌ونقل ایمن و راحت را در طول کل عمر مفید کامیون تضمین کنند. این موضوع، قابلیت اطمینان را به یک عامل کلیدی تبدیل می‌کند8. انتخاب بهینه مواد و فناوری، طراحی صحیح، نگهداری و تعمیرات، و در صورت لزوم استفاده از سیستم‌های پشتیبان (Back-up) مناسب، به این قابلیت اطمینان کمک می‌کنند.

الزامات کامیون (Truck requirements)

اکثر شاسی‌های کامیون، از ون‌ها گرفته تا نیمه‌تریلرها، می‌توانند به عنوان پایه برای کامیون حمل جوجه یک‌روزه استفاده شوند. یک ویژگی مهم، برخورداری از سیستم تعلیق بادی (Air suspension) برای کاهش آسیب به تخم‌های نطفه‌دار است. انجام محاسبات وزنی برای تعیین ظرفیت مورد نیاز محورها ضروری است.

برای کامیون‌های کوچک‌تر که از سیستم تهویه ۱۲ یا ۲۴ ولت استفاده می‌کنند، ظرفیت کافی دینام (آلترناتور) و باتری اهمیت زیادی دارد.

روندها (Trends)

الزامات بهداشتی به صورت سخت‌گیرانه‌تری اعمال می‌شوند؛ این شامل نظافت و ضدعفونی منظم‌تر و استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده قوی‌تر است که در سیستم‌های ضدعفونی داخلی کامیون قابل استفاده هستند.

با افزایش اندازه مزارع، تعداد جوجه‌های یک‌روزه در هر کامیون و همچنین مسافت حمل‌ونقل افزایش می‌یابد. با افزایش پتانسیل رشد جوجه‌های گوشتی، میزان تولید گرمای آن‌ها در طول سال‌ها افزایش یافته، در حالی که محتوای کیسه زرده در زمان خروج از تخم کاهش یافته است.

کامیون‌ها از حالت روباز به مدل‌های بسته مجهز به تهویه، گرمایش و سرمایش تغییر یافته‌اند. استفاده از اتاق‌های مخصوص کامیون که به‌طور ویژه طراحی شده‌اند، برای اطمینان از جریان هوای یکنواخت ضروری است.

سیستم‌های رهگیری (Track and Trace)، وضعیت کامیون و شرایط اقلیمی آن را به صورت آنلاین نظارت می‌کنند و حمل‌ونقل را به بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند هچری تبدیل کرده‌اند.توجه بیشتر به حمل‌ونقل جوجه‌ها منجر به بهبود کیفیت، یکنواختی، بهداشت، ظرفیت و قابلیت اطمینان خواهد شد.